Jak wyciszyć growbox - tłumik akustyczny podkładki i regulacja obrotów

Jak wyciszyć growbox - tłumik akustyczny podkładki i regulacja obrotów

Growbox w szafie albo w pokoju obok sypialni ma jedną wadę, której nie widać na zdjęciach: szumi. Wentylator kanałowy pracuje dwadzieścia cztery godziny na dobę, do tego wentylator mieszający, czasem nawilżacz albo osuszacz. W dzień nikt tego nie słyszy, ale o drugiej w nocy jednostajne buczenie zza ściany potrafi doprowadzić do szału. Najczęstsza reakcja to kupno „cichego wentylatora” i rozczarowanie, bo nowy wentylator przykręcony do tego samego stelaża i podpięty do tej samej pomiętej rury dalej słychać.

Hałas w growboxie prawie nigdy nie ma jednego źródła. Poniżej rozkładamy go na cztery części: silnik, przepływ w rurach, drgania konstrukcji i wydmuch. Dla każdej znajdziesz sposób na wyciszenie, orientacyjne liczby i porównanie sprzętu. Kolejność jest celowa: zaczynamy od rzeczy, które nic nie kosztują albo kosztują niewiele (obroty, ułożenie rury, zawieszenie wentylatora), a kończymy na tłumikach i wymianie wentylatora na model EC. W większości namiotów do zrobienia cichej uprawy wystarczają pierwsze trzy kroki.

Skąd bierze się hałas w growboxie

Zanim cokolwiek kupisz, posłuchaj namiotu przez kilka minut i spróbuj nazwać to, co słyszysz. To nie jest przesada: każdy rodzaj dźwięku ma inną przyczynę i inne lekarstwo. Tłumik w rurze nic nie da na buczący stelaż, a gumowa obejma nic nie da na syczący wylot w oknie. Najprostszy test to dotknięcie dłonią po kolei wentylatora, rury, stelaża i ściany. Tam, gdzie czujesz drgania, masz problem z wibracjami. Tam, gdzie drgań nie ma, a i tak szumi, problemem jest powietrze.

Kilka liczb, które pomagają ocenić, czy warto się starać. Decybele są skalą logarytmiczną: dwa identyczne wentylatory obok siebie są głośniejsze tylko o około 3 dB, a dźwięk musi urosnąć mniej więcej o 10 dB, żeby ucho odebrało go jako dwa razy głośniejszy. Działa to też w drugą stronę: obniżenie hałasu o 10 dB to dla ucha mniej więcej połowa głośności. Dla odniesienia, Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, żeby w sypialni w nocy było poniżej 30 dB(A). Do takiego poziomu da się zejść z wentylacją w szafie obok łóżka, ale nie jednym sprytnym gadżetem, tylko sumą kilku poprawek.

Krok pierwszy: obroty wentylatora i dobór średnicy

Najtańsza i najskuteczniejsza metoda wyciszenia to zmniejszenie obrotów. Przepływ powietrza w wentylatorze rośnie mniej więcej proporcjonalnie do obrotów, ale hałas rośnie znacznie szybciej. Według praw podobieństwa wentylatorów moc akustyczna zmienia się z obrotami w przybliżeniu o 50 razy logarytm z ich stosunku. W praktyce oznacza to, że wentylator na połowie obrotów jest cichszy o około 15 dB, czyli dla ucha wyraźnie mniej niż o połowę, a przewozi wciąż około połowy powietrza.

Z tej tabelki wynika najważniejsza zasada cichej wentylacji: lepiej mieć większy wentylator na niższym biegu niż mały wentylator na pełnych obrotach. Wentylator fi 150 mm kręcący się na 50-60% przewiezie tyle powietrza co fi 100 mm na maksimum, a będzie przy tym wyraźnie cichszy. Większa średnica ma też niższą prędkość powietrza w rurze, więc mniej szumi sam przepływ. Jeśli dopiero kompletujesz wentylację, policz potrzebną wydajność dla swojego namiotu i dobierz wentylator z zapasem, tak żeby na co dzień pracował w połowie skali.

Uczciwie trzeba dodać, że obrotów nie można zbijać bez końca. Wyciąg ma trzy zadania: odprowadzić ciepło od lampy, wyrzucić wilgoć oddawaną przez rośliny i trzymać w namiocie lekkie podciśnienie, żeby zapach szedł przez filtr węglowy, a nie przez szczeliny w zamkach. Ścianki namiotu lekko zassane do środka to dobry znak. Jeśli po zmniejszeniu obrotów rośnie temperatura albo wilgotność, albo ścianki przestały się wciągać, zszedłeś za nisko.

Regulator triakowy czy wentylator EC

Tutaj kryje się najczęstsza pułapka. Zwykłe wentylatory AC reguluje się obniżaniem napięcia, najczęściej tanim regulatorem triakowym. Triak „obcina” fragment sinusoidy i przy niskich obrotach silnik zaczyna buczeć, czasem głośniej niż na pełnej prędkości. Dlatego przy wentylatorze AC nie schodź na samo minimum pokrętła: jeśli słyszysz buczenie, podkręć obroty o kilka procent, aż ucichnie. Regulatory typu Cli-mate Smart AC-2010D i G-System mają tę zaletę, że same zwiększają obroty dopiero wtedy, gdy rośnie temperatura, więc przez większość doby wentylator pracuje spokojnie.

Wentylatory EC mają silnik sterowany elektronicznie, zwykle sygnałem PWM albo 0-10 V. Regulacja nie psuje napięcia zasilania, więc nawet na bardzo niskich obrotach nie ma buczenia. To główny powód, dla którego modele takie jak Cloudline A czy Cloudline PRO S uchodzą za ciche: nie chodzi tylko o głośność na maksimum, ale o to, że można je bez kary skręcić do 30-40%. Pamiętaj tylko o jednym: wentylatora EC nie podłączaj pod regulator triakowy. EC potrzebuje własnego sterownika albo adaptera, na przykład Trolmaster EFC-1 albo kontrolera Can-Fan LCD.

Krok drugi: rura i wydmuch bez turbulencji

Po obrotach przychodzi czas na drogę, którą płynie powietrze. Szum przepływu powstaje wszędzie tam, gdzie strumień się rozbija: na ostrych kolanach, na pofałdowanym flexie, na zwężkach z fi 150 na fi 100, na kratce w oknie. Często to on, a nie silnik, jest tym, co słychać z drugiego pokoju.

• Rura jak najkrótsza i jak najprostsza. Każde zagięcie pod kątem prostym to dodatkowy opór i dodatkowy szum. Jeśli trzeba skręcić, rób to łagodnym łukiem.
• Flex rozciągnięty, nie zgnieciony. Harmonijka z pomiętej folii aluminiowej działa jak tarka dla powietrza. Rozciągnij przewód na całą długość i przytnij nadmiar.
• Bez zwężek. Wentylator fi 150 wpięty w rurę fi 100 dławi się i szumi. Trzymaj jedną średnicę od filtra do wylotu.
• Przewód izolowany zamiast gołego flexa. Przewód Dospel ma między dwiema warstwami laminatu wełnę, która pochłania szum na całej długości. Przy dłuższych odcinkach daje odczuwalną różnicę.
• Wylot szerszy niż rura. Wąska kratka w oknie potrafi syczeć. Pomaga końcówka o większej średnicy albo tłumik tuż przed wylotem.

Tłumik akustyczny - gdzie i jaki

Tłumik to rura z perforowanym rdzeniem i warstwą materiału dźwiękochłonnego. Powietrze przelatuje przez środek prawie bez oporu, a dźwięk niesiony kanałem wnika w otworki i jest pochłaniany. Tłumik daje najwięcej, gdy stoi bezpośrednio za wentylatorem po stronie wydmuchu, bo tam szum silnika i przepływu jest najgłośniejszy. Po stronie ssania często nie trzeba nic dodawać, bo filtr węglowy sam w sobie trochę tłumi. Drugi tłumik ma sens dopiero wtedy, gdy wylot jest blisko sypialni albo okna sąsiada.

Wartości z tabeli to deklaracje producentów, mierzone w ich warunkach. W domu zwykle wychodzi mniej, bo część dźwięku i tak ucieka przez obudowę wentylatora i przez drgania. Reguła z kart produktów jest jednak spójna: dłuższy tłumik tłumi więcej, a sztywny płaszcz mniej rezonuje niż miękki.

Krok trzeci: drgania i buczenie konstrukcji

Niskie buczenie, które słychać w całym mieszkaniu, prawie zawsze jest efektem drgań przenoszonych z wentylatora na coś dużego: stelaż namiotu, szafę, ścianę działową, podłogę. Taka konstrukcja działa jak pudło rezonansowe gitary i wzmacnia dźwięk, który sam wentylator wydaje cicho. Dobra wiadomość jest taka, że to zwykle najtańszy problem do naprawienia.

• Zawieś wentylator na pasach albo linkach, zamiast przykręcać go na sztywno do stelaża czy ściany. Wentylator wiszący swobodnie w powietrzu nie ma przez co przekazać drgań.
• Jeśli musi być przykręcony, użyj obejmy z amortyzatorem CLRL albo uchwytu Mixed-Flo z gumowymi wkładkami. Guma między metalem a konstrukcją robi tu całą robotę.
• Między wentylatorem a filtrem daj gumową złączkę, na przykład obejmę AC Infinity. Filtr i wentylator mają sztywne kołnierze, a twarde połączenie przenosi drgania na cały zestaw. Opaski dokręcaj do momentu, gdy guma przestaje się obracać, bez miażdżenia, bo mocno ściśnięta guma gorzej tłumi.
• Pod wszystko, co stoi, połóż podkładkę. Podkładka antywibracyjna pod wentylatorem, pompą w zbiorniku albo kompresorem napowietrzacza odcina drgania od podłogi i mebla.
• Nic nie może dotykać ścianki namiotu. Wentylator albo rura oparta o materiał zamienia ściankę w membranę głośnika.

Krok czwarty: noc, wentylatory mieszające i reszta sprzętu

W nocy, gdy lampa jest zgaszona, w namiocie jest dużo mniej ciepła do odprowadzenia, więc wyciąg może pracować wolniej. To akurat pora, kiedy cisza jest najbardziej potrzebna. Sterownik z trybem dzień/noc, taki jak kontroler Can-Fan LCD, sam obniża obroty po zgaszeniu światła i podnosi je, gdy rośnie temperatura albo wilgotność. Uważaj tylko na wilgotność: w okresie ciemnym rośliny dalej oddają wodę, a chłodniejsze powietrze trzyma jej mniej. Jeśli po obniżeniu nocnych obrotów higrometr pokazuje skoki wilgotności, zostaw wyciągowi trochę więcej mocy albo wspomóż się osuszaczem.

Wentylatory mieszające to drugie po wyciągu źródło szumu. Większość klipsowych wentylatorów ma kilka biegów i do ruchu liści wystarcza zwykle najniższy albo drugi. Oscylacja wygląda efektownie, ale mechanizm obrotowy z czasem zaczyna klekotać, więc w cichej uprawie lepiej ustawić wentylator na stałe pod kątem. Małe modele, takie jak Profan Premium 5 W, w namiocie 60x60 albo 80x80 cm w zupełności wystarczą.

Kiedy wymienić wentylator - porównanie cichych modeli

Jeśli wentylator jest stary, ma zużyte łożyska albo jest za mały do namiotu i musi pracować na maksimum, żadne tłumiki nie zrobią z niego cichego urządzenia. Wtedy wymiana ma sens. Poniżej głośność deklarowana przez producentów i dystrybutorów. Zwróć uwagę na odległość pomiaru: ten sam wentylator zmierzony z 3 m wypadnie ciszej niż z 1 m, bo w otwartej przestrzeni dwa razy większa odległość to około 6 dB mniej. Tabeli nie traktuj więc jak rankingu, tylko jak orientację.

Czego nie robić przy wyciszaniu

• Nie owijaj wentylatora kocem ani gąbką. Silnik potrzebuje chłodzenia, a zakryty przegrzewa się i szybciej zużywa łożyska.
• Nie przykręcaj wentylatora na sztywno do ściany działowej albo mebla. To najkrótsza droga, żeby buczenie słyszeli sąsiedzi.
• Nie podłączaj wentylatora EC pod regulator triakowy. Możesz uszkodzić elektronikę silnika.
• Nie zbijaj obrotów kosztem klimatu. Cichy namiot z wilgotnością 75% w kwitnieniu to prosta droga do pleśni.
• Nie kupuj wentylatora na styk. Model, który musi pracować na 100%, zawsze będzie głośniejszy od większego na połowie mocy.
• Nie wstawiaj tłumika o mniejszej średnicy niż rura. Zwężka zje część przepływu i doda własny szum.

Często zadawane pytania - jak wyciszyć growbox